محمود بن مسعود بن مصلح به قطب الدين شيرازي دانشمند، طبيب، رياضيدان و منجم ايراني ( 710 ـ 634ه.ق) يكي از بزرگترين دانشمند ايراني، و فيلسوفان صوفي منش بود. وي در ماه صفر 634 ه.ق در خانداني دانشمند متولدشد. معلومات طبي خود را از پدرش كه طبيب و درعين حال از بزرگان طريقت سهرورديه بود و نيز از عمومي خود كمال الدين ابوالخير كازروني فرا گرفت. بعدها در حلقه شاگردان نصير الدين طوسي در آمد و به رياضيات و نجوم پرداخت و از معروفترين شاگردان خواجه نصير الدين طوسي شد. وي در خدمت ايلخانان احمد تكودار و ارغون بود و از سوي آنان به سفارت به مصر رفت و پس از مدتي اقامت به تبريز بازگشت و در آنجا در رمضان 710ه.ق در گذشت.
گروه : مشاهير ملي
رشته : رياضيات ،‌طب ، نجوم ، فلسفه
والدين و انساب : پدر قطب الدين محمود شيرازي، يكي از طبيبان مشهور شيراز به نام مسعود بن مصلح شيرازي بود كه ازنظر مذهبي به طريقت صوفيانه سهرورديه منتسب بود.
اوضاع اجتماعي و شرايط زندگي : قطب الدين محمود شيرازي يا به طور دقيق محمودبن مصلح بن شيرازي، در ماه صفر سال 634ه.ق در خانداني دانشمند در شيراز متولدشد. پدرش مسعود بن مصلح و عمويش كمال الدين ابوالخير كازروني از طبيبان روزگار بودند و علاوه بر تدريس علم طب به قطب الدين شيرازي، وي را به طور مادي و معنوي در كسب علوم حمايت و تشويق مي كردند.
تحصيلات رسمي و حرفه اي : قطب الدين محمود شيرازي در كودكي معلومات طبي را از پدر خود كه طبيب بود ونيز از عمومي خود كمال الدين ابوالخير كازروني فرا گرفت . بعدها در حلقه شاگرداني خواجه نصير الدين طوسي در آمد و به رياضيات و نجوم پرداخت و از معروفترين شاگردان خواجه نصير شد. اما پيش از فوت خواجه مراغه را ترك كرد و به دربار ايلخانان احمد تكودار و ارغون پيوست . وي در نواختن موسيقي، شطرنج، تصوف، نجوم ، رياضيات و هندسه مشهور بود.
خاطرات و وقايع تحصيل : قطب الدين محمود شيرازي پس از فرا گرفتن مقدمات علوم و علم طب در محضر پدر در شيراز براي تكميل تحصيلات خود به مراغه رفت و در محضر خواجه نصير الدين طوسي به رشد علمي رسيد.
فعاليتهاي ضمن تحصيل : قطب الدين محمود شيرازي علاوه بر سفر از شيراز به مراغه براي درك محضر خواجه نصير الدين طوسي، به همنشيني و همصحبتي با دانشمندان زمانه خود و مطالعه آثار گوناگون علمي گذشتگان به ويژه يونانيان چون بطليموس و اقليدس علاقه داشت.
استادان و مربيان : نخستين استادان و معلمان قطب الدين محمود شيرازي پدر مسعود بن مصلح شيرازي طبيب و صوفي طريقت سهرورديه و عمويش كمال الدين ابوالخير كازروني بودند. اما استاد مهم وي در روزگار جواني، خواجه نصير الدين طوسي بود كه مكتبي را در مراغه تاسيس نموده بودو در آنجا شاگردان بسيار داشت.
هم دوره اي ها و همکاران : بسياري از شاگردان مكتب خواجه نصير الدين طوسي در مراغه و همچنين بسياري شاگردان مسعود بن مصلح شيرازي و كمال الدين ابوالخير كازروني از همدوره ايهاي قطب الدين محمود شيرازي بوده اند.
وقايع ميانسالي : قطب الدين محمود شيرازي پس از ترك محضر خواجه نصيرالدين طوسي درمراغه بارها به خراسان،‌ عراق عجم و روم ( آسياي صغير = تركيه امروز) سفركرد و بالاخره در خدمت ايلخانان احمد تكودار ( 683- 680ه.ق) و سپس ارغون (690ـ 683 ه.ق) درآمد. درسال 681 ه.ق قاضي سيواس و ملطيه شد و احمد تكودار او را به رسالت نزد ملك منصور سيف الدين قلاوون ششمين سلطان سلسله مماليك مصر ( 689- 678 ه.ق) فرستاد وي پس از اداي اين رسالت و ظاهراً پس از مدتي اقامت در مصر به تبريز بازگشت.
زمان و علت فوت : قطب الدين محمود شيرازي پس از بازگشت از سفارت مصر در تبريز درال 710ه.ق در گذشت.
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : قطب الدين محمود شيرازي در سال 681 ه.ق قاضي شهرهي سيواس و ملطيه در آسياي صغير ( تركيه)بود. سپس از سوي احمد تكودار ايلخان ايران به عنوان سفير در مصر اعزام شد. وي پيش از اين نيز در شيراز به تدريس مي پرداخت. و به عنوان دانشمند، طبيب،‌ رياضيدان و منجم مشهور و محترم بود.
فعاليتهاي آموزشي : قطب الدين محمود شيرازي در روزگار خود به عنوان دانشمند، طبيب،‌ رياضيدان و منجم مشهور بود و در شيراز به تدريس اين علوم مي پرداخت.
ساير فعاليتها و برنامه هاي روزمره : قطب الدين محمود شيرازي مردي بسيار زيرك و تيز هوش و از ظرافت طبع برخوردار بود. وي آزادمنش و در شطرنج بازي و شعبده بازي ماهر بودو ساز موسيقي رباب را به نيكويي مي نواخت.
شاگردان : قطب الدين محمود شيرازي در مكتب خود در شيراز شاگردان متعددي داشت كه معروفترين آنها كمال الدين فارسي بود. كمال الدين كتاب تنقيح المناظر را به نام او تاليف كرده و در مقدمه آن كتاب با كمال احترام و تجليل از استاد خود قطب الدين نام برده است.
آرا و گرايشهاي خاص : قطب الدين محمود شيرازي مردي بسياري زيرك، تيز هوش، آزاد منش و صوفي مسلك بود كه كار دين را آسان گرفت. وي بيشتر آثار خو درا در زمينه نجوم و طب تاليف كرد. اما آثار وي در رياضيات عمدتا شرح هايي است بر آثار بزرگان يوناني همچون اقليدس و بطليموس.

منبع: بنیاد ایران شناسی